بورس در واقع بازاری سازمانیافته برای خرید و فروش داراییها است، اما آنچه در این بازار معامله میشود، عمدتاً نوعی خاص از دارایی به نام «دارایی مالی» است. این داراییها برخلاف داراییهای فیزیکی مثل طلا، ملک یا کالا، موجودیت ملموس ندارند و ارزش آنها به پشتوانه یک دارایی دیگر، عملکرد یک نهاد اقتصادی یا انتظارات بازار تعیین میشود. به همین دلیل به آنها دارایی کاغذی یا نامشهود نیز گفته میشود. دارایی در بورس، در اصل حق و ادعایی است که دارنده آن نسبت به جریان نقدی، سود یا ارزش یک شرکت یا نهاد خاص پیدا میکند و همین ادعا است که به آن ارزش معاملاتی میبخشد.
سهام؛ مالکیت بخشی از یک کسبوکار
سهام یکی از رایجترین و شناختهشدهترین داراییهای بورسی است که نشاندهنده مالکیت بخشی از یک شرکت سهامی عام است. خریدار سهام با پرداخت مبلغی، در واقع بخش کوچکی از مالکیت شرکت را به دست میآورد و در سود و زیان، رشد ارزش و داراییهای آن شرکت سهیم میشود. دارنده سهام معمولاً حق رأی در مجامع عمومی و حق دریافت سود نقدی (در صورت تقسیم سود) را دارد. از منظر اقتصادی، سهام یک دارایی مولد است، زیرا میتواند از دو مسیر برای سرمایهگذار بازدهی ایجاد کند: نخست سود نقدی یا تقسیم سود، و دوم رشد قیمت سهام در بازار که به افزایش سرمایه منجر میشود. با این حال، سهامدار در معرض ریسکهای مختلفی مانند نوسانات بازار، عملکرد ضعیف شرکت و شرایط اقتصادی قرار دارد و ممکن است اصل سرمایهاش نیز کاهش یابد.
با فیلترهای بورسی، بهجای بررسی تعداد زیادی سهم، در چند لحظه سهام مناسب را بر اساس معیارهای موردنظر خود پیدا کنید و فرصتهای بازار بورس را سریعتر شناسایی کنید.
برای مشاهده و خرید فیلترهای بورس حرفهای و انتخاب فیلتر مناسب، همین حالا روی این لینک زیر کلیک کنید.
اوراق بدهی؛ داراییهایی با درآمد ثابت
اوراق بدهی مانند اوراق مشارکت، صکوک و انواع باندها، دسته دیگری از داراییهای بورسی هستند که در آنها سرمایهگذار به ناشر (مثلاً دولت، شهرداری یا یک شرکت) وام میدهد و در ازای آن، سود مشخص و از پیش تعیینشدهای دریافت میکند. در این نوع دارایی، رابطه میان سرمایهگذار و ناشر رابطه بستانکار و بدهکار است؛ یعنی سرمایهگذار طلبکار و ناشر بدهکار محسوب میشود. اوراق بدهی معمولاً ریسک کمتری نسبت به سهام دارند، زیرا جریان درآمدی آنها از قبل مشخص است و در صورت ورشکستگی ناشر، دارندگان این اوراق در اولویت بازپرداخت قرار میگیرند. به همین دلیل، این داراییها برای سرمایهگذاران ریسکگریز یا کسانی که به دنبال جریان نقدی پایدار هستند، جذابیت بیشتری دارند.
ابزارهای مشتقه؛ داراییهایی وابسته به دارایی پایه
دسته سوم داراییهای بورسی، ابزارهای مشتقه هستند که ارزش آنها از یک دارایی پایه دیگر مانند سهام، شاخص، ارز یا کالا مشتق میشود. قراردادهای آتی، اختیار معامله و سوآپ از جمله مهمترین این ابزارها هستند. ابزارهای مشتقه به سرمایهگذاران امکان میدهند تا از نوسانات قیمت دارایی پایه کسب سود کنند، ریسک خود را پوشش دهند یا در جهت کاهش هزینههای معاملاتی اقدام کنند. با این حال، این ابزارها به دلیل ساختار پیچیده و اهرمی بودن، ریسک بالاتری نسبت به سهام و اوراق بدهی دارند و معمولاً برای سرمایهگذاران حرفهای و آگاه مناسبتر هستند. در واقع، ارزش این ابزارها نه به خودشان، بلکه به عملکرد دارایی پایه و انتظارات بازار از آینده آن بستگی دارد.
تفاوت دارایی با بدهی؛ جهت جریان نقدی
نکته کلیدی در شناخت دارایی، تفاوت آن با بدهی است که در جهت جریان نقدی نهفته است. دارایی به طور کلی منبعی است که انتظار میرود در آینده منفعت اقتصادی ایجاد کند و پول را به جیب دارندهاش بیاورد یا ارزشش در طول زمان حفظ و افزایش یابد. در مقابل، بدهی تعهدی است که منجر به خروج پول از جیب فرد یا شرکت میشود و ارزش آن در طول زمان کاهش مییابد. برای مثال، سهامی که سود نقدی پرداخت میکند یک دارایی مولد است، در حالی که وامی که باید قسط آن پرداخت شود، یک بدهی محسوب میشود. بنابراین، معیار ساده تشخیص دارایی از بدهی این است که ببینیم آیا آن قلم پول به ما میدهد یا از ما میگیرد.
دارایی و بدهی در ترازنامه شرکتها
در ترازنامه یک شرکت، رابطه میان داراییها و بدهیها به شکل معادله حسابداری بیان میشود: داراییها برابر با مجموع بدهیها و حقوق صاحبان سهام هستند. به عبارت دیگر، آنچه یک شرکت owns (دارایی) از محل بدهیها و سرمایه سهامداران تأمین میشود. داراییها شامل اقلامی مانند وجه نقد، موجودی کالا، ساختمان و تجهیزات و سرمایهگذاریها هستند، در حالی که بدهیها شامل وامها، حسابهای پرداختنی و تعهدات مالی هستند. حقوق صاحبان سهام نیز همان باقیمانده داراییها پس از کسر بدهیها است که به سهامداران تعلق دارد. برای سرمایهگذار در بورس، این بدان معناست که سهام یک شرکت، ادعایی نسبت به داراییهای خالص آن پس از کسر بدهیهاست و همین موضوع مبنای ارزشگذاری آن در بازار محسوب میشود.
اهمیت شناخت داراییها برای سرمایهگذار بورسی
شناخت انواع داراییها و تفاوت آنها با بدهی، برای هر سرمایهگذار بورسی یک ضرورت است، زیرا تصمیمگیری درباره خرید، نگهداری یا فروش هر دارایی بدون درک ماهیت آن امکانپذیر نیست. سرمایهگذار باید بداند که هر دارایی چه میزان ریسک، بازدهی و نقدشوندگی دارد و چگونه میتواند در سبد سرمایهگذاری او نقش مکمل ایفا کند. ترکیب مناسب داراییها در یک پرتفوی، از سهام گرفته تا اوراق بدهی و ابزارهای مشتقه، میتواند ریسک کل سرمایهگذاری را کاهش دهد و بازدهی متناسب با تحمل ریسک سرمایهگذار ایجاد کند. در نهایت، درک درست از دارایی و بدهی به سرمایهگذار کمک میکند تا نه تنها در بورس، بلکه در مدیریت مالی شخصی خود نیز تصمیمهای آگاهانهتری بگیرد و از دام بدهیهای پنهان و داراییهای بیارزش دوری کند.
