در روزهای اخیر، مدیرعامل مرکز مبادله ارز و طلای ایران از طرحی جدید در حوزه سیاستگذاری ارزی کشور خبر داد که میتواند تاثیر قابلتوجهی بر بازار ارز رسمی و غیررسمی بگذارد. طبق اعلام علی سعیدی، قرار است بهزودی صندوق سرمایهگذاری ارزی برای تبدیل اسکناسهای ارزی در اختیار مردم به حواله ارزی راهاندازی شود. این صندوق با همکاری بانک مرکزی و سازمان بورس و از طریق نهادهای بازار پولی ایجاد خواهد شد و هدف آن جذب ارزهای راکد در دست مردم و هدایت آن به چرخه اقتصاد رسمی کشور است.به گفته سعیدی، برخلاف تصور عمومی، نیاز اصلی بازار ارز کشور به شکل حواله است نه اسکناس. بانکها نیز در حال حاضر حساب ارزی مبتنی بر اسکناس برای اشخاص حقیقی باز نمیکنند، چرا که نگهداری اسکناس برای آنها هزینهبر بوده و امکان استفاده اقتصادی موثری برای آن وجود ندارد. به همین دلیل، یکی از اهداف اصلی این صندوق ارزی، تبدیل اسکناسهای موجود در دست مردم به حوالههایی است که قابلیت استفاده در فرآیندهای تولیدی، وارداتی یا تامین نیازهای ارزی کشور را دارند.
سازوکار صندوق ارزی چگونه خواهد بود؟
در مدل پیشنهادی، مردم میتوانند ارز نقدی خود را به این صندوق تحویل دهند و در مقابل، حواله ارزی یا ابزارهای مالی مانند اوراق مرابحه ارزی دریافت کنند. البته خرید این اوراق بهطور مستقیم نخواهد بود، بلکه از طریق همین صندوق انجام خواهد شد. این فرآیند نهتنها اسکناس را وارد چرخه اقتصادی رسمی میکند، بلکه میتواند در تامین نیازهای بانک مرکزی از جمله ارز مسافرتی نیز نقشآفرین باشد.سعیدی ابراز امیدواری کرد که تا تابستان ۱۴۰۴، توافق نهایی میان بانک مرکزی و سازمان بورس برای راهاندازی این صندوق انجام شود. در این صورت، نهادهای بازار پولی نیز میتوانند بهعنوان واسطههای اجرایی، در عملیاتی شدن این صندوق مشارکت کنند.در ادامه صحبتها، مدیرعامل مرکز مبادله ارز و طلای ایران به موضوع اوراق سلف ارزی نیز اشاره کرد. طبق اعلام وی، هیئت عامل بانک مرکزی با انتشار مستقیم این اوراق موافقت نکرده و بهجای آن، طرحهای جایگزینی مانند «قرارداد سلف ارزی» و «قرارداد کشف مابهالتفاوت» در دستور کار قرار گرفتهاند که هنوز در حال بررسی و آمادهسازی هستند.
قیمت واقعی ارز از نگاه مرکز مبادله
سعیدی در بخش دیگری از صحبتهای خود، درباره تفاوت قیمت ارز در بازار رسمی و غیررسمی گفت: آنچه در مرکز مبادله ارز و طلا انجام میشود، مبتنی بر ثبت سفارش واقعی واردکنندگان است. این یعنی کسی که درخواست واردات دارد، میتواند ارز مورد نیاز خود را از این مرکز تامین کند و قیمت ثبتشده، بر مبنای معاملات واقعی تعیین میشود.وی با بیان اینکه «وقتی دلار به قیمت واقعی خود برسد، قیمت بازار نیز به تعادل خواهد رسید»، افزود: اگر فروشندهای بخواهد ارز خود را با نرخ دلخواه در بازار عرضه کند ولی مشتری نداشته باشد، به ناچار باید قیمت بازار رسمی را بپذیرد، چرا که در نهایت نیازمند تبدیل آن ارز به ریال است.به گفته وی، بسیاری از صادرکنندگان که درآمدشان ارزی است، به دلیل داشتن هزینههای ریالی، ناگزیرند وارد بازار رسمی شوند و نرخهای آن را به رسمیت بشناسند.
شفافیت معاملات در مرکز مبادله
یکی از نکات کلیدی مطرحشده توسط سعیدی، شفافیت کامل و قابلیت ردیابی معاملات در مرکز مبادله است. وی تاکید کرد: در این مرکز، هر معامله دقیقاً ثبت میشود؛ از زمان و تاریخ سفارش گرفته تا بانک عامل، مبلغ ریالی و تمامی مراحل انتقال پول. این اطلاعات در اختیار نهادهای نظارتی قرار میگیرد و به همین دلیل، میتوان گفت هر معاملهای که در این مرکز انجام میشود، واقعی و قابل استناد است.در مقابل، بازار غیررسمی نهتنها فاقد این شفافیت است، بلکه قیمتهای اعلامشده در آن، مبنای دقیقی ندارد و معلوم نیست معاملهای واقعی بر اساس آنها صورت گرفته یا نه. به گفته سعیدی، همین ابهام باعث شده تا بخش بزرگی از جامعه – بهویژه افراد ناآگاه – درگیر نرخهای ساختگی و غیرواقعی شوند که تنها سودجویان از آن بهرهمند میشوند.
گامی برای بازگشت اعتماد به بازار ارز
تشکیل صندوق سرمایهگذاری ارزی و اصلاح ساختار ابزارهای مالی مانند اوراق سلف، بخشی از تلاش جدید دولت برای ساماندهی بازار ارز، افزایش شفافیت و جلب مشارکت مردم در اقتصاد رسمی است. اگر این طرح بهدرستی اجرا شود و با همکاری نهادی دقیق همراه باشد، میتوان امید داشت که سرمایههای خرد ارزی به جای فعالیت در بازارهای غیررسمی، به سمت ابزارهای مولد اقتصادی حرکت کند؛ اتفاقی که در نهایت به کنترل نوسانات ارزی، کاهش سفتهبازی و تقویت تولید داخلی منجر خواهد شد.
منبع : خبرگزاری تنسیم
