سمنان، ایران – ثبت حضور تولهیوز نسل سوم در ذخیرهگاه زیستکره توران، نشاندهنده موفقیتهای تازه در حفاظت از یوز آسیایی است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان از ثبت حضور تولهیوزی با نام «هرب» در زیستکره توران خبر داد. این تولهیوز از نسل سوم یوزهای آسیایی است و نشان میدهد چرخه تولیدمثل در جمعیت باقیمانده این گونه ارزشمند ادامه دارد. تولد و شناسایی «هرب» نه تنها موفقیت حفاظتی به شمار میرود، بلکه نویدبخش امید تازهای برای بقای یوز آسیایی است، گونهای که ایران آخرین پناهگاه آن در جهان محسوب میشود.دوربینهای تلهای مؤسسه «میراث سبز پایدار» در پایشهای اخیر خود تصویری از یک یوزماده جوان ثبت کردند. با تطبیق الگوی خالهای بدن این یوز، مشخص شد که «هرب» از تبار مادهیوزهای زادآور توران است. این کشف نشاندهنده ادامه چرخه تولیدمثل در جمعیت یوزها و اهمیت حفاظت از نسلهای جوان است.
سعید یوسفپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان، توضیح داد که بررسیهای کارشناسان و تطبیق دقیق خالهای یوز نشان داد فرد مشاهدهشده یکی از مادههای جوان و بالغ شناختهشده در توران است. تولهیوز «هرب» بخشی از ذخیره ژنتیکی منطقه محسوب میشود و میتواند نقش مهمی در تقویت جمعیت یوزهای آسیایی ایفا کند.هویت دقیق «هرب» پس از بررسی تصاویر و تحلیل الگوهای خالها با اطمینان کامل تأیید شد و مشخص شد که این توله از نسل سوم است.وجود تولههای نسل سوم مانند «هرب» برای جمعیت یوزها اهمیت زیادی دارد. این نسلها میتوانند مقاومت جمعیت در برابر بیماریها و خطر انقراض را افزایش دهند. افزون بر این، حفظ ذخیره ژنتیکی متنوع، پایهای محکم برای ادامه بقای گونههای کمیاب فراهم میکند.
این موفقیت در پی احیای پروژه حفاظت از یوز آسیایی به دست آمده است، پروژهای که پس از ۶ سال توقف دوباره آغاز شد. برنامههای جدید شامل پایش علمی، جذب نیروهای متخصص و همکاری با جوامع محلی بوده است. این اقدامات نشان میدهد که با برنامهریزی دقیق و مدیریت صحیح، میتوان روند بازسازی جمعیت یوزها را تسریع کرد.شناسایی یوزهای جوان، به ویژه مادهها، نقش کلیدی در تحلیل روند جمعیتی و ارزیابی موفقیتهای تولیدمثلی دارد. تولهیوز «هرب» یکی از جوانترین مادههاست که در پایش سال ۱۴۰۴ شناسایی شده و ظرفیت بالایی برای تقویت ساختار جمعیتی یوز آسیایی در کشور دارد.ادارهکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با همکاری گروههای علمی و سازمانهای تخصصی، پایشهای میدانی را با دقت بالا ادامه خواهد داد تا تصویر روشنی از وضعیت کنونی یوز آسیایی فراهم شود و تصمیمهای مدیریتی بر پایه دادههای علمی اتخاذ شود.
در دو دهه گذشته، یوزهای آسیایی با تلفات شدید مواجه بودهاند. از ۶۸ یوز تلفشده، ۸۵ درصد ناشی از فعالیتهای انسانی و ۱۳ مورد به دلیل تصادف در جادهها بوده است. برای کاهش تلفات جادهای، محورهایی مانند میامی-عباسآباد با نصب علائم هشدار، کاهش سرعت به ۹۰ کیلومتر و فنسکشی ایمنسازی شدهاند.خشکسالیهای پیاپی و کاهش طعمههای طبیعی مانند آهو و جبیر، فشار مضاعفی بر جمعیت یوزها وارد کرده است. برنامههای مدیریت آب و احیای مراتع در دست اجراست. همچنین ورود دام و شتر به زیستگاه یوزها، منابع آب و غذایی را محدود کرده است. اجرای «سامانه خرید عرفی» برای کاهش دام در مناطق حساس، یکی از اقدامات مثبت برای حمایت از یوزها بوده است.
طرح تکثیر در اسارت با شکستهایی همراه بوده، اما الگوهای جدید مانند ایجاد «ذخیرهگاه نیمهطبیعی» با الهام از تجربیات آفریقای جنوبی در حال بررسی است. این ذخیرهگاهها میتوانند شرایطی نزدیک به طبیعت برای زادآوری و رشد یوزها فراهم کنند و نقش مهمی در افزایش جمعیت ایفا کنند.ذخیرهگاه توران با وسعت ۱/۸ میلیون هکتار، یکی از آخرین اکوسیستمهای قابل زیست برای یوزها است و میزبان گونههای دیگری مانند گور آسیایی و پلنگ ایرانی نیز هست. حفاظت از این زیستگاهها و ایجاد هماهنگی با جوامع محلی، کلید موفقیت در بقای یوز آسیایی است.
جلب مشارکت عشایر و انجمنهای محلی، از جمله راهبردهای موفقیتآمیز در حفاظت است. برنامههای آموزشی و جبران خسارت دامداران، زمینه را برای همکاری و همراهی مردمی فراهم کرده است. استفاده از دوربینهای پیشرفته، پهپادهای نظارتی و تحلیل دادههای هوشمند، دقت پایش را افزایش داده و امکان شناسایی افراد جدید را فراهم میکند.با وجود این موفقیت، کارشناسان هشدار میدهند که جمعیت یوزها هنوز زیر ۳۰ فرد است و بدون اقدامات فوری، خطر انقراض جدی باقی میماند. برای اجرای برنامه پنجساله نجات یوز، برآوردها نشان میدهد سالانه به ۱/۵ همت (هزار میلیارد تومان) بودجه نیاز است که تاکنون تحقق نیافته است.
یوزپلنگ آسیایی به عنوان نماد ملی ایران، نقش مهمی در آگاهیبخشی عمومی دارد. کمپینهای اخیر باعث افزایش مشارکت مردمی و تقویت حمایت از حفاظت این گونه شده است. ایران میتواند با الهام از تجربیات بینالمللی مانند هند و برنامههای احیای گوزن زرد، مدلهای ترکیبی حفاظت را پیادهسازی کند.ثبت تولهیوز «هرب» نماد مقاومت در برابر انقراض است. این موفقیت نشان میدهد که با اراده ملی، فناوری و مشارکت مردمی، میتوان امیدوار بود که یوزپلنگ آسیایی همچنان در دشتهای ایران بدود و نسلهای آینده نیز این گونه ارزشمند را مشاهده کنند.
منبع: خبرگزاری تسنیم، ۹ شهریور ۱۴۰۴
